Ψωμί και Θρησκεία
Το ψωμί υπήρξε και είναι ακόμα βασικό στοιχείο διατροφής σε όλους του πολιτισμούς και κατέχει ξεχωριστή θέση σε όλες τις θρησκείες. Έτσι και στον Χριστιανισμό, το ψωμί εμφανίζεται να έχει σπουδαίο ρόλο, τόσο στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη όσο και στο Τελετουργικό της σημερινής εκκλησίας.
Όλοι θυμόμαστε ότι όταν οι Ισραηλίτες με τον Μωυσή έφυγαν από την Αίγυπτο και βρέθηκαν στην έρημο, ο Θεός τους έστειλε το «μάννα», ένα είδος ψωμιού, από τον ουρανό και με αυτό επιβίωσε ο λαός. Η Βηθλεέμ είναι η πόλη που γεννήθηκε ο Χριστός, το όνομα της οποίας στην αραμαϊκή γλώσσα σημαίνει «οίκος του άρτου». Και ο ίδιος ο Χριστός παρομοίαζε τον εαυτό του στους μαθητές του σαν άρτο τον οποίο όποιος τον τρώει θα έχει ζωή αιώνια. Ο μεγαλύτερος συμβολισμός όμως γίνεται στον Μυστικό Δείπνο, όπου ο Ιησούς ευλόγησε το ψωμί, το έκοψε σε κομμάτια και είπε: «Λάβετε, φάγετε, τουτό εστί το σώμα μου». Τέλος, στην Κυριακή Προσευχή που έδωσε ο ίδιος ο Χριστός υπάρχει αίτημα για τον άρτον τον επιούσιον.
Στο τελετουργικό της εκκλησίας ο άρτος αποτελεί μαζί με το κρασί τα συστατικά της Θείας Κοινωνίας, όπου συμβολίζουν το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Χωρίς τον άρτο - πρόσφορο δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Τα ψωμιά ή αρτοσκευάσματα που έχουν σχέση με την Ορθόδοξη Θρησκεία είναι τα εξής
Το Χριστόψωμο
Το Χριστόψωμο είναι ένα έθιμο που το συναντάμε με διάφορες παραλλαγές σε όλα τα μέρη της Ελλάδας. Η παρασκευή του γίνεται συνήθως μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα, και είναι ένα ψωμί μεγάλο, στρογγυλό και πλούσια διακοσμημένο. Ο στολισμός, αν και διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, συνήθως περιλαμβάνει έναν σταυρό φτιαγμένο από ζυμάρι πάνω στο ψωμί με ένα καρύδι στην μέση και 4 αμύγδαλα στις άκρες. Συνήθως κόβεται το μεσημέρι των Χριστουγέννων, από τον αρχηγό της οικογένειας, με τρόπο παρόμοιο με την Βασιλόπιτα.
Το πρόσφορο
Το πρόσφορο είναι ψωμί ζυμωμένο με προζύμι και όχι μαγιά, σε στρογγυλό σχήμα και σφραγισμένο με ειδική ξύλινη σφραγίδα. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Ένα μέρος του άρτου χρησιμοποιείται από τον ιερέα για την ετοιμασία της Θείας Κοινωνίας (σε ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου), και το υπόλοιπο κόβεται σε μικρά κομμάτια, το αντίδωρο, και μοιράζεται στους πιστούς στο τέλος της Θείας Λειτουργίας.
Η πίτα του Αγίου Φανουρίου
Η πίτα του Αγίου Φανουρίου (ή φανουρόπιτα) είναι μια νηστίσιμη πίτα που παρασκευάζεται στην μνήμη του Αγίου (27/08) και προσφέρεται στους πιστούς ως ευλογία. Ο Άγιος Φανούριος θεωρείται, στην λαϊκή μας παράδοση, ότι φανερώνει χαμένα αντικείμενα ή πρόσωπα. Η πίτα του Αγίου Φανουρίου, που αποτελεί μια ευλαβική χειρονομία των πιστών, παρασκευάζεται με 7 ή 9 υλικά (αλεύρι, αλάτι, νερό, λάδι, κανέλλα, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού).
Η Αρτοκλασία
H αρτοκλασία: είναι μια αγιαστική πράξη ευλογίας των βασικών προϊόντων της γης (του σίτου, του οίνου και του ελαίου) σε ανάμνηση του θαύματος του πολλαπλασιασμού των άρτων. Ο πιστός βάζει σ’ ένα πανέρι πέντε άρτους, ένα μπουκάλι κρασί και ένα μπουκάλι λάδι και τα πηγαίνει στην εκκλησία. Εκεί ο ιερέας τα ευλογεί, συνήθως το απόγευμα του Εσπερινού ή το πρωί πριν από τη Θεία Λειτουργία, και οι άρτοι τεμαχίζονται και διανέμονται στο εκκλησίασμα.
Η Λαγάνα
Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος ,δηλ. παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, έχει επίπεδο σχήμα, τραγανή κόρα και σουσάμι. Παρασκευάζεται την Καθαρά Δευτέρα, και πολλές φορές την Μεγάλη Εβδομάδα σε ανάμνηση του πρόχειρου άρτου που έφαγαν οι Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή. Το έθιμο της λαγάνας, που διατηρείται από όλα τα αρτοποιεία, συνδυάζεται άριστα με όλα τα σαρακοστιανά εδέσματα. Σήμερα μπορείτε να την βρείτε σε διάφορες γευστικές παραλλαγές όπως λαγάνα ολικής, με ελιές, με ντομάτα κλπ.
Όλοι θυμόμαστε ότι όταν οι Ισραηλίτες με τον Μωυσή έφυγαν από την Αίγυπτο και βρέθηκαν στην έρημο, ο Θεός τους έστειλε το «μάννα», ένα είδος ψωμιού, από τον ουρανό και με αυτό επιβίωσε ο λαός. Η Βηθλεέμ είναι η πόλη που γεννήθηκε ο Χριστός, το όνομα της οποίας στην αραμαϊκή γλώσσα σημαίνει «οίκος του άρτου». Και ο ίδιος ο Χριστός παρομοίαζε τον εαυτό του στους μαθητές του σαν άρτο τον οποίο όποιος τον τρώει θα έχει ζωή αιώνια. Ο μεγαλύτερος συμβολισμός όμως γίνεται στον Μυστικό Δείπνο, όπου ο Ιησούς ευλόγησε το ψωμί, το έκοψε σε κομμάτια και είπε: «Λάβετε, φάγετε, τουτό εστί το σώμα μου». Τέλος, στην Κυριακή Προσευχή που έδωσε ο ίδιος ο Χριστός υπάρχει αίτημα για τον άρτον τον επιούσιον.
Στο τελετουργικό της εκκλησίας ο άρτος αποτελεί μαζί με το κρασί τα συστατικά της Θείας Κοινωνίας, όπου συμβολίζουν το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Χωρίς τον άρτο - πρόσφορο δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Τα ψωμιά ή αρτοσκευάσματα που έχουν σχέση με την Ορθόδοξη Θρησκεία είναι τα εξής
Το Χριστόψωμο
Το Χριστόψωμο είναι ένα έθιμο που το συναντάμε με διάφορες παραλλαγές σε όλα τα μέρη της Ελλάδας. Η παρασκευή του γίνεται συνήθως μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα, και είναι ένα ψωμί μεγάλο, στρογγυλό και πλούσια διακοσμημένο. Ο στολισμός, αν και διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, συνήθως περιλαμβάνει έναν σταυρό φτιαγμένο από ζυμάρι πάνω στο ψωμί με ένα καρύδι στην μέση και 4 αμύγδαλα στις άκρες. Συνήθως κόβεται το μεσημέρι των Χριστουγέννων, από τον αρχηγό της οικογένειας, με τρόπο παρόμοιο με την Βασιλόπιτα.
Το πρόσφορο
Το πρόσφορο είναι ψωμί ζυμωμένο με προζύμι και όχι μαγιά, σε στρογγυλό σχήμα και σφραγισμένο με ειδική ξύλινη σφραγίδα. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Ένα μέρος του άρτου χρησιμοποιείται από τον ιερέα για την ετοιμασία της Θείας Κοινωνίας (σε ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου), και το υπόλοιπο κόβεται σε μικρά κομμάτια, το αντίδωρο, και μοιράζεται στους πιστούς στο τέλος της Θείας Λειτουργίας.
Η πίτα του Αγίου Φανουρίου
Η πίτα του Αγίου Φανουρίου (ή φανουρόπιτα) είναι μια νηστίσιμη πίτα που παρασκευάζεται στην μνήμη του Αγίου (27/08) και προσφέρεται στους πιστούς ως ευλογία. Ο Άγιος Φανούριος θεωρείται, στην λαϊκή μας παράδοση, ότι φανερώνει χαμένα αντικείμενα ή πρόσωπα. Η πίτα του Αγίου Φανουρίου, που αποτελεί μια ευλαβική χειρονομία των πιστών, παρασκευάζεται με 7 ή 9 υλικά (αλεύρι, αλάτι, νερό, λάδι, κανέλλα, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού).
Η Αρτοκλασία
H αρτοκλασία: είναι μια αγιαστική πράξη ευλογίας των βασικών προϊόντων της γης (του σίτου, του οίνου και του ελαίου) σε ανάμνηση του θαύματος του πολλαπλασιασμού των άρτων. Ο πιστός βάζει σ’ ένα πανέρι πέντε άρτους, ένα μπουκάλι κρασί και ένα μπουκάλι λάδι και τα πηγαίνει στην εκκλησία. Εκεί ο ιερέας τα ευλογεί, συνήθως το απόγευμα του Εσπερινού ή το πρωί πριν από τη Θεία Λειτουργία, και οι άρτοι τεμαχίζονται και διανέμονται στο εκκλησίασμα.
Η Λαγάνα
Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος ,δηλ. παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, έχει επίπεδο σχήμα, τραγανή κόρα και σουσάμι. Παρασκευάζεται την Καθαρά Δευτέρα, και πολλές φορές την Μεγάλη Εβδομάδα σε ανάμνηση του πρόχειρου άρτου που έφαγαν οι Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή. Το έθιμο της λαγάνας, που διατηρείται από όλα τα αρτοποιεία, συνδυάζεται άριστα με όλα τα σαρακοστιανά εδέσματα. Σήμερα μπορείτε να την βρείτε σε διάφορες γευστικές παραλλαγές όπως λαγάνα ολικής, με ελιές, με ντομάτα κλπ.
